|
Szata roślinna
Wyżyna Krakowsko-Częstochowska
posiada ogromną rożnorodność warunków siedliskowych dzięki czemu wykształciła
się lub zachowała z poprzednich okresów klimatycznych bardzo bogata szata
roślinna.
Nigdzie indziej w Polsce w tak dużym urozmaiceniu na tak niewielkim terenie
nie spotykana.
Według obliczeń niektórych przyrodników tylko w okolicach Olsztyna i Janowa
znajduje się ponad 800 gatunkow roślin naczyniowych. 
Dużym bogactwem gatunków szczycą sie rownież rośliny niższe: ok. 400 gatunków
grzybów dostrzegalnych gołym okiem, ponad 200 gatunków mchów.
Często w bliskim sąsiedztwie wspołóżyją tu rośliny
charakterystyczne dla północy, południa, wschodu lub zachodu Europy, a
także Azji, dla klimatu suchego i wilgotnego, dla gór, stepów oraz wybitnie
sucholubne i wapieniolubne.
Nie sposób wiec opisać w kilku zdaniach całego
bogactwa roślinności jaka występuje na terenie gminy Olsztyn, która jest
jednym z najbogatszych przyrodniczo miejsc na Jurze.
Najlepiej świadczy o tym powstała w latach 70-tych idea utworzenia Jurajskiego
Parku Narodowego o planowanej powierzchni ok. 8000 ha.
Badania naukowe prowadzili pracownicy naukowi Uniwersytetu Śląskiego,
Łódzkiego, Jagiellońskiego i Wrocławskiego oraz wielu innych placówek
naukowych.
Plany utworzenia JPN powstały gdy okazało się iż dotychczasowe formy ochrony
są wobec dużej antropopresji niewystarczające dla zachowania pełnej różnorodności
gatunkowej i siedliskowej. Działania na rzecz utworzenia JPN trwają cały
czas.
Choć ich skuteczność jest różna i zwykle zależna od możliwości finansowych
i badawczych placówek oraz Ministerstwa to sprawa nadal jest aktualną.
Dzieki szczegółowym badaniom określono wiele
stanowisk ciekawych roślin. 
Przykladem są:
- Skalnica gronkowa (Saxifraga aizoon) - heliofilny, naskalny relikt glacjalny
- Przytulia olsztynska (Galium cracoviense) (fot.) - ktorej klasyfikacja
nie została do końca wyjaśniona gdyż jej stanowisko i pokrój jest na tym
terenie tak odmienne od "najbliższych kuzynów", że można byłoby
zaklasyfikować ją jako endemit.
Spośród roślin chronionych znajdują się tu typowe dla Jury: wawrzynek wilczełyko,
kłokoczka południowa (na stanowisku koło Przymiłowic), bluszcz (Hedera
helix) i dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis).
Najcześciej wystepującymi drzewami są buk, dąb, grab, sosna, świerk, jawor,
jodła, brzoza. Najczęściej można spotkać lasy mieszane z bukiem, świerkiem
i debem.
Występują również tereny leśne zbliżone składem do zespołów naturalnych,
takich jakie istniały przed zmianami dokonanymi przez człowieka. Są to
zespoły buczyny karpackiej porastające szczytowe partie wzgórz, lasy dębowo-grabowe
oraz rozległe bory sosnowe.
Najczęściej spotykane krzewy to: leszczyna, szaklak, tarnina, kruszyna
(Frangula alnus), trzmielina, malina i jeżyna.
Typowym i pięknym jurajskim widokiem są duże przestrzenie kamienistych
nieuzytkow z rzadka porośniete jalowcem.
Epoka lodowa spowodowała całkowite zniszczenie
na Wyżynie Krakowskiej wcześniej istniejącej flory. Spośród trzech kolejnych
zlodowaceń, jakie nawiedziły teren Polski, tylko pierwsze pokryło pd.
cześć Wyżyny Krakowskiej, następne zatrzymało się bowiem w okolicy Częstochowy,
a trzecie osiągnęło zaledwie linie Poznań - Płock. Podczas ostatniego
zlodowacenia na Wyżynie Krakowskiej, a szczególnie w jej pd. cześci, panował
dość łagodny klimat subarktyczny, umożliwiający istnienie tundry i lasotundry
oraz przetrwanie pewnych gatunków roślin z poprzedzającego okresu międzylodowcowego
o klimacie bardzo zbliżonym do obecnego.
Czy któryś z tych gatunków znajduje się w dzisiejszej florze wyżyny, nie
udało się z całą pewnością ustalić. Może to jednak dotyczyć przede wszystkim
porostów i wątrobowców. 
Począwszy od neolitu, tj. od ok. 4000 lat p.n.e.,
coraz wyraźniejszy wpływ na przyrodę wyżyny zaczęła wywierać działalność
osadnicza i gospodarcza człowieka. Początkowo polegała ona głownie na
wycinaniu lasów pod uprawę i wciąż rozszerząjące się osadnictwo. Później
rozwijało się budownictwo gospodarcze i obronne.
Oprócz zmniejszania się powierzchni lasów, zmieniała się też ich struktura,
wobec stosowania przez człowieka selekcji jakości i gatunków drewna.
Duży wpływ miał rownież rozwój hutnictwa metali, do wytapiania których
używano dużej ilości drewna. Wskutek tych poczynań kilkakrotnie zmniejszyła
się powierzchnia zajmowana przez buczynę karpacką i sudecką, lasy jaworowe
oraz bory mieszane z udziałem jodły pospolitej, a nieomal zupelnie wyginął
cis pospolity, wystepujący jeszcze na pocz. XIX w. Łącznie w XIX i XX
w. na terenie całej wyżyny wyginęło kilkadziesiąt roślin naczyniowych;
taka sama ich liczba jest w trakcie ustępowania.
Po II wojnie światowej do wrogów jurajskiej przyrody przybył najgroźniejszy
- przemysł, który zatruwa powietrze, glebę i wody substancjami chemicznymi
(przeważnie dwutlenkiem siarki) i pyłowymi, głównie od strony Częstochowy
i Górnego Śląska. Dlatego aby skutecznie chronić ekosystemy i ich mieszkańców
przed działalnością człowieka, powinniśmy nie tylko liczyć na aktywność
i uprawnienia różnych placówek zajmujących się ochroną przyrody i krajobrazu
ale sami zadbać o jej rozwijanie.
|
